فاكتورهاي سلامتي جسمی و روانی
وضعيت بدن:
- از ديدگاه تربيت بدني و علوم ورزشي، وضعيت بدني شكلي از
بدن است كه حداقل ميزان كشش و فشار در عين حداكثر
كارآيي در هنگام استفاده از بدن رعايت گردد.
• علل و عوامل بروز ناهنجاري هاي وضعيتي
- اختلافات ژنتيكي و مادرزادي
- بيماري ها و صدمات كه منجر به عوارض ارتوپديك و نقص
در سيستم عصبي عضلاني و مفصلي مي شوند.
- فقر حركتي و عدم حركت
موجب كجي ستون فقرات و افتادگي شانه آنها شود.
- شغل و وضعيتهاي ثابت بدني و انجام امور روزمره در حال نامناسب و يا فعاليتهاي
ورزشي و حركتي نامناسب و مستمر كه با بكارگيري يك گروه از عضلات همراه
است و موجب ناهنجاري يا محدوديتهاي حركتي مي شود.
- الگوهاي حركتي و وضعيت بدني غلط و نامناسب كه بيشتر در سنين پايين تر و در
دوران نوجواني ديده مي شود . غالباً افراد اين الگوها را از رسانه هاي عمومي ديده و
سپس آگاهانه و يا بصورت ناخودآگاه آن را تقليد مي كنند كه در اين امر معمولاً
شخصيتهاي اجتماعي، ورزشي و يا هنرپيشه ها مي باشند.
استاندارد مانند صندلي، ميز، نيمكت و ... خصوصاً در
دوران رشد.
- كمبود محركات رشدي مانند نور، آب و هواي مطلوب،
تغذيه، فعاليت بدني و... .
- وضعيتهاي رواني و شخصيتي فرد
- افزايش وزن به عنوان عاملي كه مي تواند در بروز بسياري
از بيماريها يك علت اوليه و تشديد كننده باشد . مثلاًً در
بروز انواعي از عارضه كف پاي صاف، افزايش وزن علت
اوليه و يا حداقل به عنوان يك عامل تشديد كننده ضعف
قوسهاي كف پا محسوب مي شود.
- مسايل فرهنگي و نژادي كه وضعيت خاصي را توجيه و
ترويج مي نمايند به عنوان مثال نشستن چهارزانو نشانه ادب
و احترام در فرهنگ ما مي باشد.
- تيپ بدني و وضعيت ظاهري نيز مي تواند با وضعيت بدني
ارتباط داشته باشد. نتايج تحقيقات مختلف نشانگر عوارض
كف پاي صاف و زانوهاي ضربدري در تيپ فربه پيكر و
عارضه گودپشتي در افراد بلند قد مي باشد . چنين به نظر
مي رسد كه بهترين وضعيت بدني را افراد عضلاني پيكر با
قد نه چندان بلند دارند.
- سن هر چند به عنوان يك عامل مستقل كمتر مورد بحث
قرار مي گيرد اما در برخي از سنين ابتلاء به برخي از
عوارض بيشتر است به عنوان مثال نوعي از عارضه كج پشتي
12 سالگي شيوع دارد ولي به عنوان يك - در سنين حدود 15
اصل عمومي با زيادشدن سن استعداد ابتلالاء به عوارض به
دليل ضعف عضلالاني و فرسايش كلي بدن افزايش مي يابد.
• خستگي عضلالاني و عمومي به دليل فعاليت بيشتر عضلالات و ضرورتاً افزايش
مصرف انرژي، به ويژه در عضلات ضد جاذبه مانند افرادي كه با عارضه
كف پاي صاف يا گردپشتي داراي استقامت كمتري هستند.
• تغيير شكل مفاصل، كوتاهي و كشيدگي رباطها و كپسولهاي مفصلي،
فشارهاي غيرطبيعي بر مينيسك و ديسكها و به طور كلي عوامل نگهدارنده
قامت.
• انقباض و كشيدگي عضلات، در تمام عوارضي كه قوس ها دچار اختلال
مي شوند. در اين وضعيت همواره در سمت فرورفتگي
• برهم خوردن تعادل بيومكانيكي و كاهش راندمان مفيد
دستگاه اهرمي بدن.
• كاهش زمان عكس العمل، چابكي، قدرت عضلاني و ساير
عناصر آمادگي جسماني.
• مشكلات رواني و اجتماعي بدليل عدم تناسب اندام و
سلامت كلي در بدن فرد.
• اختلاف قلبي، عروقي و كاهش حجم تنفسي كه در عارضه
گردپشتي مشاهده مي شود.
• اختلال درعملكرد اندامهاي داخلي
ورزشي.
• بازدهي نامطلوب در انجام وظايف اجتماعي و انجام امور روزمره.
• دردهاي عصبي، عضلاني و مفصلي كه در مراحل پيشرفته ي ناهنجاري ها به طور
بارزي نمودار گشته و فرد را در معرض اقدامات جدي درماني مانند اعمال
جراحي، استفاده از وسايل كمكي و اندامهاي مصنوعي ويا انجام برنامه هاي
درماني فيزيوتوراپي قرار مي دهد.
• غربال كردن و طبقه بندي نمودن ورزشكاران بر مبناي ارزيابي
• بالالا تنه:
از نماي پشت:
- وضعيت سر
- وضعيت شانه ها
- وضعيت ستون فقرات
- وضعيت لگن
از نماي پهلو:
- وضعيت گردن
- وضعيت ستون فقرات در بخش پشتي
- وضعيت ستون فقرات در بخش مركزي
از نماي جلو:
- پايين تنه:
- زانوي پرانتزي
- زانوي ضربدري
- كف پاي صاف
- انگشت شست كج
- افزايش قوس كف پايي
سوابق پزشكي بايستي موارد زير شامل گردد:
• بيماريهاي قلبي- عروقي
• بيماريهاي تنفسي
• ديابت
• بيماريهاي ميكروبي
• فشارخون
• كم خوني
• هپاتيت
• زخمهاي معده
• بيماريهاي قابل انتقال از طريق جنس(بيماريهاي مقاربتي)
بيماريهاي مزمن ثبت مي گردد. در اين ميان سوء مصرف داروهاي
غيراستروئيدي كه آثار ضدالتهابي دارند بايستي مورد توجه قرار گيرد.
داروهاي مصرفي جهت رفع اسپاسم برونشي تنفسي كه در حين فعاليتهاي بدني
در بعضي افراد بروز مي كند مورد بررسي قرار گيرد.
در بخش بانوان بررسي تاريخچه مصرف داروهاي ضدباردار ي، سن شروع
قاعدگي و سيكل عادت ماهيانه قابل توجه است. در صورتي كه ارتباطي ميان
شروع فعاليت بدني و تعويق قاعدگي و يا قاعدگي دردناك وجود دارد حتماً
مورد بررسي قرار گيرد.
و درازمدت آن ها مورد بررسي قرار گيرد.
سوابق حساسيت فرد از قبيل حساسيت به دارو، غذا، حشرات و حساسيتهاي
فصلي مورد بررسي قرار گيرد و در عين حال مراقبتهاي ويژه اي كه با
شروع حساسيت مورد توجه است، به بحث گذاشته شود.
سوابق قلبي عروقي ورزشكار خصوصاً از لحاظ ابتلالاء به بيماريهاي قلبي
عروقي، شرايط مشابه ايست قلبي، آرتيمي قلب، درد قفسه سينه، خستگي
مزمن، فشار خون، مشكلات دريچه هاي قلبي، هايپرتروفي بيمارگونه عضله
قلب، كم خوني و تعداد سلولهاي قرمز و سفيد خون مورد بررسي قرار
گيرد. در اين خصوص توجه به شيوع بيماري هاي قلبي عروقي در بين
اعضاء خانواده قابل توجه است .
عصبي ورزشكار است. در اين بخش به بررسي سوابق ورزشكار از ديدگاه
تشنجهاي حاصل از صدمات و آسيب ديدگي ها، بي هوشي، صرع، مشكلات
و آسيب هاي مناطق مختلف ستون فقرات و پارگي صفحات ديسكي شكل
بين مهره ها مي پردازيم.
بررسي آسيب ديدگي هاي محيطي از قبيل عوارض حضور در محيطهاي با
درجه حرارت بالالا، پايين و مشكلالات ايجاد شده در اثر صعود به ارتفاعات. در
اين راستا توجه به سوابق گرماگرفتگي، گرماكوفتگي و گرمازدگي بدليل
كثرت بروز در ميان ورزشكاران از اهميت ويژه اي برخوردار است.
حين فعاليت بدني و هر گونه آلرژي فصلي و محيطي.
بررسي ابتلا به بيماريهاي عفوني پوستي از قبيل بيماريهاي مقاربتي،تب خال، بيماري
پوستي با برآمدگي مدور و زرد زخمي
بررسي سوابق آسيب ديدگي از قبيل شكستگي، دررفتگي، آسيب مفاصل، آسيب هاي
مجدد يك بافت يا اندام، مكانيسم بروز آسيبنحوه درمان و فعاليت هاي بازتواني در
راستاي رفع آسيب ديدگي
بررسي سوابق چشم پزشكي از قبيل استفاده از عينكها و لنزهاي طبي، مدت
استفاده، اعمال جراحي چشم و بررسي آسيب هاي چشمي از قبيل شكستگي كاسه چشم،
خونريزي قدامي چشم، پارگي پلك چشم و پارگي حدقه چشم.
ديفتري، كزاز، سياه سرفه، فلج اطفال، سرخك، انگل و
سرخچه.
بررسي سوابق استفاده از وسايل نگهدارنده و محافظت
كننده اي مانند بريس، پد، محافظ چشم و... .
معاينات فيزيكي:
• معاينات فيزيكي و جسماني بايستي موارد زير را شامل گردد.
• تيزبيني ديداري ورزشكار، از طريق جدول استاندارد چشم اسنلن مورد ارزيابي
قرار مي گيرد.
• سيستم تنفسي و بالاخص ريه ها از طريق گوشي طبي و براي تشخيص هر گونه
علايم غير طبيعي مورد بررسي قرار مي گيرد. علاوه بر اين شكم جهت تشخيص
هر گونه درد و كرمپهاي شكمي بررسي شده و بازبيني وضعيت كبد و
طحال 9نبايستي فراموش گردد.
دياستوليك و تعداد و ريتم ضربان قلب مورد ارزيابي قرار مي گيرد.
• پوست ورزشكار مشاهده و از طريق لمس مورد آزمايش قرار مي گيرد. در
اين راستا توجه به بيماريهاي عفوني پوستي، زخم و جراحت و تغييرات
ساختاري در پوست از اهميت ويژه اي برخوردار است.
• معاينات وابسته به جنس در هر دو گروه زنان و مردان صورت مي گيرد ، زيرا
سرطان بيضه در آقايان و سرطان سينه در بانوان يكي از عوامل عمده مرگ و
20 سالگي ميباشد.